---

Trẻ hay sai cộng có nhớ, trừ có mượn: Cách hỗ trợ theo 3 mức

Khi con bắt đầu làm các phép cộng có nhớ, trừ có mượn, ba mẹ có thường gặp những tình huống như thế này không?

Trẻ tính được hàng đơn vị nhưng quên số nhớ khi chuyển sang hàng chục. Với phép trừ, khi số ở trên nhỏ hơn số ở dưới, trẻ lại lấy số lớn trừ số bé thay vì thực hiện mượn. Hoặc ngược lại, sau khi làm quá nhiều bài có nhớ – có mượn, trẻ bắt đầu mặc định rằng bài nào cũng phải nhớ, bài nào cũng phải mượn.

Những lỗi này không nhất thiết có nghĩa là trẻ không biết tính. Đôi khi vấn đề nằm ở chỗ trẻ chưa hiểu rõ khi nào cần nhớ, khi nào cần mượn, hoặc có quá nhiều thao tác phải giữ trong đầu cùng một lúc.

Trong video này, Trang chia cách hỗ trợ thành 3 mức, đi từ có gợi ý rõ ràng đến khi trẻ có thể tự thực hiện.

---

1. Ba lỗi trẻ thường gặp khi cộng có nhớ, trừ có mượn

Quên số nhớ khi cộng

Ví dụ với phép tính:

25 + 17

Ở hàng đơn vị:

5 + 7 = 12

Một số trẻ biết kết quả là 12 nhưng chưa biết xử lý số 1 ở hàng chục như thế nào. Một số khác biết phải nhớ 1 nhưng khi chuyển sang tính hàng chục lại quên cộng thêm số 1 đã nhớ.

---

Không biết mượn khi số trên nhỏ hơn số dưới

Trong phép trừ, khi gặp tình huống như:

3 - 5

trẻ có thể thấy 3 nhỏ hơn 5 rồi tự đổi thành 5 - 3 để có thể tính được.

Khi đó, trẻ đã bỏ qua thao tác mượn một chục. Hàng đơn vị sai và phần tính ở hàng chục phía sau cũng tiếp tục sai theo.

---

Bài nào cũng nhớ, bài nào cũng mượn

Một lỗi khác thường xuất hiện sau khi trẻ đã làm rất nhiều bài cộng có nhớ và trừ có mượn.

Trẻ bắt đầu hình thành thói quen:

Cộng thì phải nhớ. Trừ thì phải mượn.

Vì vậy, ngay cả những phép tính không cần nhớ hoặc không cần mượn, trẻ vẫn tự động thêm thao tác này vào và dẫn đến kết quả sai.

---

2. Vì sao trẻ lại mắc những lỗi này?

Từ những lỗi trên, chúng ta có thể quan sát ba vấn đề.

Trẻ chưa hiểu bản chất của nhớ và mượn

Trẻ có thể đã được hướng dẫn thao tác nhưng chưa hiểu:

• Khi nào cần nhớ?
• Khi nào cần mượn?
• Vì sao lại phải nhớ hoặc mượn?

Khi chưa hiểu điều này, trẻ dễ làm theo thói quen: lúc nhớ, lúc không; lúc mượn, lúc không.

Trí nhớ làm việc của trẻ có thể bị quá tải

Trong một phép tính, trẻ phải cùng lúc:

• nhớ mình đang tính hàng nào;
• thực hiện phép cộng hoặc phép trừ;
• giữ kết quả vừa tính;
• nhớ số đã nhớ hoặc đã mượn;
• tiếp tục tính sang hàng tiếp theo.

Khi quá tập trung vào phép tính trước mắt, trẻ có thể quên mất số 1 cần cộng thêm hoặc cần trừ đi ở bước tiếp theo.

Trẻ rập khuôn hoặc chưa chú ý đủ vào từng phép tính

Nếu liên tục luyện một dạng bài giống nhau, trẻ có thể hình thành phản ứng máy móc.

Vì vậy, ngoài việc dạy trẻ thực hiện phép tính, chúng ta cần giúp con có một “bộ lọc” để tự xác định:

Bài này có cần nhớ không? Bài này có cần mượn không?

Đây cũng là lý do Trang sử dụng các gợi ý thị giác trong giai đoạn đầu.

---

3. Mức 1: Giúp trẻ hiểu cộng có nhớ, trừ có mượn

Ở giai đoạn đầu, mục tiêu chưa phải là yêu cầu con trình bày thật gọn hay làm thật nhanh.

Điều quan trọng nhất là trẻ hiểu được số 1 xuất hiện từ đâu và vì sao mình phải sử dụng nó.

Với phép cộng có nhớ

Ví dụ:

25 + 17

Trẻ bắt đầu từ hàng đơn vị:

5 + 7 = 12

Thay vì yêu cầu con lập tức viết nhỏ số 1 như cách trình bày thông thường, ở giai đoạn đầu ba mẹ có thể viết hẳn số 1 thật rõ ở vị trí hàng chục.

Mục đích là giúp trẻ thấy rằng:

5 + 7 vẫn bằng 12.

Số 1 không biến mất. Nó vẫn tồn tại và cần được đưa sang hàng chục.

Sau đó trẻ tiếp tục tính hàng chục và cộng thêm số 1 vừa nhớ.

Khi trẻ đã hiểu chắc, số 1 này mới dần được viết nhỏ hơn.

---

Với phép trừ có mượn

Ở hàng đơn vị, nếu trẻ gặp:

3 - 5

ba mẹ có thể hỏi:

Mình có 3 mà cần bớt đi 5 thì có thực hiện được ngay không?

Khi trẻ nhận ra là không, ta hướng dẫn con mượn một chục.

Khi đó:

3 → 13

và phép tính thực sự ở hàng đơn vị trở thành:

13 - 5

Ở giai đoạn đầu, có thể viết số 1 sát bên số 3 để trẻ nhìn thấy rõ rằng mình vừa mượn một chục và tạo thành 13.

Sau khi tính xong hàng đơn vị, trẻ tiếp tục xử lý số đã mượn khi tính hàng chục.

Từ viết rõ đến thu nhỏ gợi ý

Khi trẻ đã hiểu bản chất, ba mẹ không cần tiếp tục viết số 1 thật lớn.

Có thể:

• viết số 1 nhỏ hơn;
• hoặc chỉ dùng một dấu chấm nhỏ ở vị trí nhớ/mượn.

Dấu chấm vẫn giúp trẻ nhớ rằng ở đây có một thao tác mình vừa thực hiện, nhưng bài làm bắt đầu gọn hơn và gần với cách trình bày thông thường.

---

Đọc tiếp nhanh

Tiếp tục mạch nội dung này

Nếu bài viết này đúng với điều bạn đang quan tâm, hãy đọc tiếp bài dưới đây để không bị đứt mạch khi áp dụng cho trẻ.

ToánĐặt tính rồi tính: Cách giúp trẻ tiểu học đặt đúng cột và tính đúng chiềuTrẻ thường đặt tính sai cột, trẻ tính nhầm từ hàng chục sang hàng đơn vị hoặc tính từ trái sang phải? Bài viết hướng dẫn ba mẹ và giáo viên ...

4. Mức 2: Giúp trẻ phân biệt khi nào nhớ, khi nào không

Đây là bước rất quan trọng.

Nếu chỉ cho trẻ liên tục làm bài cộng có nhớ, trẻ rất dễ hình thành suy nghĩ:

“Cứ cộng là phải nhớ.”

Tương tự với phép trừ.

Vì vậy, sau khi trẻ đã hiểu cách nhớ và mượn, chúng ta cần chuyển sang dạy trẻ phân biệt.

Phân biệt cộng có nhớ và cộng không nhớ

Ba mẹ chuẩn bị hai phép tính cộng:

• một phép cần nhớ;
• một phép không cần nhớ.

Sau đó highlight vị trí mà số nhớ có thể xuất hiện ở cả hai bài.

Vùng highlight này giống như một biển báo giao thông nhắc trẻ:

Chậm lại và kiểm tra trước khi làm tiếp.

Trẻ vẫn bắt đầu tính ở hàng đơn vị.

Nếu tổng hàng đơn vị bằng hoặc lớn hơn 10, trẻ ghi số 1 vào vùng highlight.

Nếu tổng chưa đến 10, vùng highlight được để trống.

Như vậy trẻ không còn mặc định rằng cứ nhìn thấy phép cộng là phải nhớ.

---

Phân biệt trừ có mượn và trừ không mượn

Với phép trừ, chúng ta cũng highlight vị trí mà trẻ có thể phải viết số 1 khi mượn.

Sau đó hướng dẫn trẻ quan sát hàng đơn vị.

Nếu số ở trên đủ lớn để trừ số ở dưới thì không cần mượn.

Nếu số ở trên nhỏ hơn số ở dưới, trẻ mới thực hiện mượn một chục.

Ví dụ khi gặp:

3 - 6

trẻ nhận ra không thực hiện trực tiếp được, nên mượn để trở thành:

13 - 6

Điều quan trọng ở mức này không chỉ là trẻ tính đúng. Trẻ phải biết dừng lại, quan sát và quyết định có cần nhớ hoặc mượn hay không.

---

5. Tăng dần độ khó sau khi trẻ đã biết phân biệt

Khi trẻ đã làm tốt từng dạng riêng biệt, chúng ta bắt đầu trộn các dạng bài với nhau.

Ví dụ:

• cộng có nhớ;
• cộng không nhớ;
• trừ có mượn;
• trừ không mượn.

Ban đầu có thể sử dụng các phép tính đơn giản giữa số có hai chữ số với số có một chữ số.

Sau đó mới mở rộng dần sang:

• hai chữ số với hai chữ số;
• phạm vi số lớn hơn;
• hoặc các phép tính có nhiều chữ số hơn tùy theo lớp trẻ đang học.

Mục tiêu là giúp trẻ không dựa vào việc “đoán dạng bài”, mà phải quan sát chính phép tính trước mặt mình.

---

6. Mức 3: Bỏ dần gợi ý và cho trẻ luyện tập hỗn hợp

Khi trẻ đã phân biệt thành thạo, chúng ta bắt đầu cất phần highlight đi.

Lúc này, bài tập được trộn xen kẽ:

• lúc cộng;
• lúc trừ;
• lúc có nhớ;
• lúc không nhớ;
• lúc có mượn;
• lúc không mượn.

Trẻ phải tự cân nhắc các bước cần thực hiện mà không còn vùng màu nhắc nhở.

Ba mẹ và thầy cô có thể quan sát:

• Con có bắt đầu đúng từ hàng đơn vị không?
• Con có kiểm tra xem mình cần nhớ hay mượn không?
• Sau khi nhớ hoặc mượn, con có xử lý số 1 ở hàng tiếp theo không?
• Con có tính lần lượt và cẩn thận theo từng hàng không?

Nếu những thao tác này đã trở nên thuần thục, trẻ đang dần có thể thực hiện bài toán một cách độc lập.

---

7. Khi trẻ còn sai, đừng vội bỏ hết gợi ý

Khi con vẫn thường xuyên sai cộng có nhớ hoặc trừ có mượn, ba mẹ không nhất thiết phải yêu cầu con ngay lập tức:

• làm đúng hoàn toàn;
• không được sai;
• không được nhắc;
• không được sử dụng bất kỳ gợi ý nào.

Đôi khi, chúng ta chỉ cần chậm lại một bước.

Một vùng highlight nhỏ đúng vị trí có thể giúp trẻ chú ý hơn. Một số 1 được viết rõ hơn có thể giúp trẻ không quên bước vừa thực hiện.

Sau khi con làm chắc, những gợi ý này mới được giảm dần:

Viết rõ → viết nhỏ → dùng dấu chấm → highlight → bỏ highlight → tự làm.

Mục tiêu cuối cùng vẫn là trẻ làm độc lập. Nhưng để đi được đến đó, trẻ hoàn toàn có thể cần một số hỗ trợ trong giai đoạn đầu.

---

Kết luận

Với cộng có nhớ và trừ có mượn, điều quan trọng không chỉ là trẻ nhớ được “quy tắc”.

Con cần hiểu vì sao phải nhớ, vì sao phải mượn và khi nào mới cần thực hiện những thao tác đó.

Ba mẹ và thầy cô có thể đi theo ba mức:

1. Giúp trẻ hiểu bản chất của nhớ và mượn.
2. Dùng gợi ý thị giác để trẻ phân biệt khi nào cần – khi nào không.
3. Giảm dần gợi ý và luyện các phép tính hỗn hợp để trẻ tự quyết định.

Nếu trẻ vẫn còn mắc lỗi, chúng ta có thể quay lại một mức dễ hơn, thêm một chút gợi ý rồi mới tiếp tục giảm hỗ trợ khi con đã sẵn sàng.

Đôi khi chỉ cần chậm lại một nhịp và đặt gợi ý đúng chỗ, bài toán vốn khiến con liên tục sai có thể trở nên rõ ràng hơn rất nhiều.